Przeglądasz archiwa kategorii Kompetencje Cyfrowe.

Kompetencje cyfrowe jako jeden z kluczowych składników wykształcenia współczesnego człowieka

Kompetencje Cyfrowe

Badania Eurostatu dotyczące kompetencji cyfrowych nie pozostawią wątpliwości, 42% Polaków w wieku 25-64 lata ma trudności lub nigdy nie korzystało z komputera (źródło: Chip 04/2015). Analiza została przeprowadzona w 2014r. i jej wyniki plasują Polskę na jednym z ostatnich miejsc wśród krajów europejskich. Opisana sytuacja jest ściśle skorelowana z poziomem wykształcenia, wśród osób z tytułem magistra odsetek „komputerowych analfabetów” wynosi zaledwie 5%.

Pod hasłem „kompetencje cyfrowe” nie kryje się oczywiście zasób umiejętności ściśle informatycznych polegających na programowaniu. Chodzi tu o czynności związane z efektywnym poszukiwaniem informacji w internecie, korzystaniem z szeregu usług dostępnych w sieci, przetwarzaniem informacji za pomocą edytora tekstu, arkusza kalkulacyjnego, czy też tworzeniem prezentacji multimedialnych etc. Nie można także zapominać o urządzeniach mobilnych, które na przestrzeni ostatnich lat zawojowały rynek elektroniki. Współczesny telefon stał się potężnych narzędziem, którego funkcje ściśle komunikacyjne są najmniej istotne, stąd nazywanie go telefonem komórkowym niekoniecznie jest adekwatne, nie odzwierciedla jego charakteru. Smartfon, którego nosimy w kieszeni posiada niejednokrotnie parametry na poziomie zbliżonym lub zdecydowanie większym, niż niejeden komputer stacjonarny sprzed dekady.

W piśmiennictwie branżowym  można spotkać się ze stwierdzeniem, iż w perspektywie najbliższych lat kompetencje cyfrowe będą stanowiły jedną z kluczowych umiejętności na rynku pracy. Już od kilku lat ciężko wyobrazić sobie studenta, który jest na bakier z komputerem. Z kolei na etapie poszukiwania pracy, ubiegania się o nią w zasadzie staje się to niewykonalne bez udziału sprzętu komputerowego, alternatywnie tabletu, smartfona.

Niniejsze opracowanie stanowi wstęp, swego rodzaju uzasadnienie dla całego cyklu artykułów, które zostaną opublikowane. Moim zamysłem jest maksymalizowanie efektu edukacji związanej z kompetencjami cyfrowymi. Jednak skupię się głównie na urządzeniach mobilnych choćby ze względu na ich powszechność, ale także ogromną użyteczność. W powszechnym odczuciu, kiedy myślimy o smartfonach i tabletach, to kojarzymy je głównie z funkcjami komunikacyjnymi i szeregiem negatywnych zjawisk. W związku z powyższym moim celem jest uzmysłowienie użytkownikom mnogości możliwych zastosowań, których wdrożenie jest uzależnione tylko i wyłącznie od chęci, stosownej wiedzy i umiejętności. Kiedy odniesiemy potencjał tkwiący we wspomnianych „gadżetach” do typowych zachowań użytkownika PC’ta, to nagle okazuje się, że jesteśmy w stanie podobne czynności wykonywać na urządzeniach, które wielu osobom wydają się bezużyteczne. Dodatkowo okazuje się, że w wielu sytuacjach smartfon/tablet może stać się narzędziem bardziej adekwatnym, niż komputer stacjonarny lub laptop. Oczywiście komputery nigdy nie zostaną wyparte z zastosowań profesjonalnych, ale ilu z nas zajmuje się na co dzień programowaniem, obróbką grafiki, treści multimedialnych, czy innymi czynnościami, które wymagają mocnego sprzętu…

Smartfon/tablet w rękach wprawnego posiadacza może stać się narzędziem nie tylko rozrywki, ale także pracy, edukacji (sic!) oraz rewalidacji osoby z dysfunkcją narządu wzroku. Przede wszystkim ten aspekt będzie mi przyświecał we wszystkich tekstach. Jeszcze do niedawna osoby niewidome nie wyobrażały sobie tego, w jaki sposób można korzystać z urządzenia z ekranem dotykowym. Na dzień dzisiejszy stało się to codziennością, okazało się, że smartfon może stać się „protezą”, która w znaczy sposób może przyczynić się do podniesienia jakości życia. Argumentem, o którym nie należy zapominać jest mobilność, która w znaczny sposób daje poczucie niezależności.

Wszystkie treści zostaną przygotowane w oparciu o urządzenia firmy Apple, smartfon iPhone i tablet iPad. Moje doświadczenie pokazuje, iż właśnie te urządzenia są najlepiej dostosowane pod kątem użytkownika z problemami widzenia. Nie bez przyczyny American Fundation for the Blind (Amerykańska Fundacja dla Niewidomych) uhonorowała firmę Apple za funkcję VoiceOver (źródło: myapple.pl), która udźwiękawia środowisko systemowe IOS, które zarządza pracą iPhone’a i iPad’a, a także system OS X, pod którego kontrolą pracują komputery Mac. Dostępna na wszystkich urządzeniach jest dodatkowo funkcja Zoom, dzięki której użytkownik słabowidzący może powiększać wyświetlany obraz. Zegarek Apple Watch, który niedawno zadebiutował na rynku, także jest dostosowany dla osób z dysfunkcją narządu wzroku.

Wszystkie treści publikowanie na stronie Ośrodka stanowią jednocześnie odzwierciedlenie programu edukacyjnego „Kompetencje cyfrowe jako jeden z kluczowych składników wykształcenia współczesnego człowieka”. Program został przygotowany w ramach awansu zawodowego na stopień nauczyciela dyplomowanego.

Marcin Jarosz

 

Możliwość komentowania Kompetencje cyfrowe jako jeden z kluczowych składników wykształcenia współczesnego człowieka została wyłączona

Ułatwienia dostępu: VoiceOver & Zoom

Kompetencje Cyfrowe

Postępując zgodnie z pewną logiką, chciałbym rozpocząć od omówienia dwóch funkcjonalności idących w sukurs osobom niewidomym i słabowidzącym. Podobnie jak na etapie nauki korzystania z komputera, pierwszym krokiem jest wypracowanie zasobu umiejętności korzystania z programu udźwiękawiającego lub powiększającego, tak i w przypadku urządzeń mobilnych, należy cały cykl oddziaływań edukacyjnych poprzedzić wątkiem stricte rewalidacyjnym. Bez opanowania wiedzy i umiejętności dotyczących modułu VoiceOver lub Zoom nie może być mowy o dalszej pracy. W omawianym przypadku mówimy o nauce tzw. gestów i zasad rządzących korzystaniem z ekranu dotykowego przy współudziale udźwiękowienia lub powiększenia.

Środowisko systemowe IOS, pod którego kontrolą pracuje iPhone i iPad, standardowo wyposażone jest w dwa moduły dedykowane osobom z dysfunkcją narządu wzroku. Pierwszy z nich to VoiceOver, dzięki któremu użytkownik może korzystać z udźwiękowienia, natomiast drugi, Zoom, daje możliwość powiększenia wyświetlanego obrazu na ekranie. Obie funkcjonalności odnajdziemy w ustawieniach urządzeń, w dziale dostępność. Jednak zanim zaczniemy korzystać z któregokolwiek z nich, należy je włączyć, ponieważ domyślnie nie są aktywne.

voiceover_zoom

Zdjęcie ilustruje opcje dostępności w środowisku systemowym IOS

VoiceOver

Po uruchomieniu modułu udźwiękawiającego następuje zmiana standardowych gestów urządzenia. Domyślnie, kiedy dotykamy jakikolwiek element, zostaje on uruchomiony. Natomiast od chwili, kiedy następuje włączenie VoiceOver’a, jednokrotne dotknięcie powoduje tylko zaznaczenie i odczytanie opisu. Jeśli dotkniemy np. ikonę kalendarza, to VoiceOver poinformuje, że jest to kalendarz, a dodatkowo odczyta aktualną datę Spowodowane jest to faktem, iż użytkownik niewidomy w pierwszym momencie musi się dowiedzieć, co znajduje się pod jego palcem, musi odszukać interesujący go element, a dopiero w drugiej kolejności ewentualnie go aktywować.

Nawigowanie za pomocą VoiceOve’a możemy prowadzić na dwa sposoby. Pierwszy z nich polega na przeciąganiu palca po ekranie. W momencie, kiedy natrafimy na jakiś obiekt, pozycję jakiegokolwiek menu, czy też ikonę znajdującą się na pulpicie, to usłyszymy nazwę zaznaczonego obiektu i opis. Jeśli pod palcem nie będzie żadnego obiektu, to VoiceOver będzie wydawał charakterystyczne „brzdąkanie”.

Z kolei w drugim przypadku należy wykonywać gest przeciągnięcia palca po ekranie od lewej do prawej strony. W tym przypadku VoiceOver będzie przenosił tzw. punkt uwagi poprzez poszczególne pozycje z menu, Ikony na pulpicie, czy np. hiperłącza na stronie internetowej. Wykonanie gestu w przeciwnym kierunku, czyli od prawej do lewej, spowoduje cofnięcie się punktu uwagi. Korzystanie z takiego sposobu nawigowania należy poprzedzić zaznaczeniem jakiegokolwiek obiektu. Dopiero wtedy VoiceOver będzie w stanie przenosić punkt uwagi poprzez kolejne obiekty.

Jeśli już odnajdziemy interesującą nas rzecz, to aby ją uruchomić należy dwukrotnie uderzyć palcem w ekran. Wykonujemy to dokładnie w taki sam sposób, jak dwukrotne kliknięcie lewym przyciskiem myszy. Istotne jest, aby zrobić to dość szybko.

Rozwiązaniem ułatwiającym nawigowanie jest funkcja „Pokrętła”, którą wywołujemy poprzez wykonanie dwoma palcami gestu pokrętła na ekranie, tak jakbyśmy chwycili nakrętkę od butelki i próbowali ją odkręcić. Dzięki niemu możemy przeglądać zawartość wyświetlanego obrazu w oparciu o różne kategorie: nagłówki, łącza, znaki, wyrazy itd. Dostępne kategorie zależne są od tego, w jakim oknie się znajdujemy. Inne będą w przeglądarce internetowej, a jeszcze inne w menu urządzenia. Dla przykładu, na stronie internetowej mamy do wyboru z menu „Pokrętła”: nagłówki, łącza, narzędzia formularzy, przyciski, nawigacja w pionie, kontenery, znaki, wyrazy, wiersze, szybkość mowy. Jeśli z pokrętła wybierzemy np. nagłówki i będziemy wykonywali gest przeciągnięcia palcem od góry ku dołowi, to wtedy punkt uwagi będzie przemieszczał się jedynie po nagłówkach od pierwszego do ostatniego, a nie po wszystkich obiektach na stronie. Analogicznie, kiedy wykonamy gest na odwrót, czyli od dołu ku górze, to punkt uwagi będzie przemieszczał się w kierunku przeciwnym.
Takie rozwiązanie w znaczny sposób przyśpieszała odszukanie pożądanego elementu na stronie internetowej, w oknie aplikacji lub w jakimkolwiek menu. Możemy też w bardzo prosty sposób, bez wchodzenia w ustawienia, zmienić taki parametr udźwiękowienia, jakim np. jest szybkość mowy. W dowolnej chwili wystarczy wykonać gest pokrętła na ekranie, wybierając pozycję „szybkość mowy”, a następnie gestem przeciągnięcia palcem w dół lub w górę ekranu, wyregulować szybkość mowy względem własnego uznania.

Osoby korzystające z programu udźwiękawiającego na komputerze z pewnością dostrzegą, iż metodyka pracy jest dość mocno zbliżona. Główna różnica polega na wykonywaniu gestów na ekranie, w przeciwieństwie do nawigowania za pomocą skrótów klawiaturowych. Tak naprawdę opanowanie umiejętności pracy na jednym z systemów, w znaczny sposób ułatwia poznanie drugiego. Zasady postępowania są analogiczne.

Zoom

Osoby słabowidzące w czasie pracy z urządzeniem mogą skorzystać z funkcji Zoom. Dwukrotne uderzenie trzema palcami w ekran powoduje włączenie powiększenia. W takiej sytuacji zawartość całego ekranu jest powiększona, zarówno czcionka jak i wszystkie inne elementy. W momencie, kiedy mamy włączone powiększenie, to wyświetlany obraz przesuwamy za pomocą trzech palców – nadmienię, iż z racji powiększenia nie mieści się on na ekranie, stąd konieczne jest przesuwanie. Takie rozwiązanie może nastręczać pewnych problemów i wymaga wprawy od użytkownika. Wygoda stosowania jest uzależniona z jednej strony od wielkości naszych palców, ale także od przekątnej ekranu.
Doświadczenie pokazuje, że już na urządzeniach z ekranem o przekątnej 3,5 cala użytkownik jest w stanie poradzić sobie z nawigowaniem przy włączonym powiększeniu. W sytuacji, kiedy korzystamy z tabletu, metoda ta nie powinna już powodować żadnych trudności.

Użytkownik słabowidzący ma także do dyspozycji dwa dodatkowe ustawienia: większy tekst, pogrubiony tekst. Znajdują się one w menu dostępność. Pierwsze z nich daje możliwość zmiany wielkości wyświetlanej czcionki, natomiast dzięki drugiemu możemy ją pogrubić. Jeśli zmienimy którekolwiek z wymienionych parametrów, to jedynie czcionka uzyska inny rozmiar, zaś pozostałe elementy takie jak np. ikony pozostaną w standardowym rozmiarze. Pozostałe funkcjonalności dedykowane użytkownikom z problemami widzenia umożliwiają odwrócenie kolorów, czy też zwiększenie kontrastu.

Wyczerpanie całości wiedzy dotyczącej VoiceOver’a wymagałoby dość długiego opracowania, co niekoniecznie ma sens. W internecie dostępna jest instrukcja obsługi systemu IOS, w której znajduje się dział związany z ułatwieniami dostępu. Niniejszy tekst ma głównie na celu pokazanie, iż tego typu rozwiązanie w ogóle istnieje i że osoba niewidoma może korzystać z telefonu z ekranem dotykowym. Wielokrotnie spotykam się z obawami ze strony niewidomych odnośnie smartfonów, stąd chciałbym pokazać, że obsługa wcale nie jest skomplikowana. Na szczęście coraz więcej moich podopiecznych posiada iPhone’a, iPad’a, czy urządzenie pracujące pod kontrolą innego systemu operacyjnego. W czasie zajęć rewalidacyjnych, czy pracy z grupą internatową mamy czas, aby rozwijać kompetencje związane z technologiami mobilnymi, czy też ewentualnie rozwiązywać pojawiające się problemy.

Marcin Jarosz

Możliwość komentowania Ułatwienia dostępu: VoiceOver & Zoom została wyłączona

Be My Eyes

Kompetencje Cyfrowe

O wielkiej wartości i użyteczności rozwiązań dostępnych na platformy mobilne niech świadczy usługa, która została wprowadzona w Dani jako przedsięwzięcie niekomercyjne, finansowane z darowizn.

be_my_eyes_1

Be My Eyes – ekran aplikacji

Be My Eyes jest projektem o charakterze społecznościowym, który łączy dwie grupy użytkowników, osoby niewidome i wolontariuszy. Ich zadaniem jest świadczenie pomocy w różnych sytuacjach, w których osoba niewidoma z oczywistych względów nie może np. przeczytać korespondencji, czy odszukać jakiegoś przedmiotu. W każdej chwili za pomocą Be My Eyes może skontaktować się z wolontariuszem, który za pośrednictwem kamery wbudowanej w smartfona jest w stanie „stać się oczami niewidomego”. Okazuje się, że niewidomi użytkownicy najczęściej prosili o sprawdzenie tradycyjnej poczty oraz znalezienie określonego przedmiotu. Mnogość sytuacji, w których tego typu pomoc może być niezbędna jest ogromna. Warunkiem skorzystania z Be My Eyes jest posiadanie smartfona z dostępem do internetu oraz zainstalowaną dedykowaną aplikacją.

be_my_eyes_2

Na zdjęciu powyżej osoba niewidoma pyta, w której z puszek są pomidory

Dotychczas w aplikacji zarejestrowało się blisko 225 tysięcy wolontariuszy i prawie 20 tysięcy niewidomych, pomoc została udzielona niespełna 79 tysięcy razy. Zatem w ciągu ostatniego półrocza statystyki ilustrujące wykorzystanie wzrosły kilkukrotnie.
Każdy z wolontariuszy podlega ocenie punktowej, co powinno wyeliminować zjawiska patologiczne, a jednocześnie dać niewidomym pewne wyobrażenie o dostępności określonego wolontariusza.

Myślę, że tego typu przykłady najlepiej uzmysławiają, jak bardzo technologie mobilne mogą zrewolucjonizować nasze życie i jednocześnie stać się jednym z podstawowych rozwiązań w procesie rewalidacji osób z niepełnosprawnością wzrokową.

Marcin Jarosz

Możliwość komentowania Be My Eyes została wyłączona


  • O stronie

    Logo OśrodkaWitamy na stronie Dolnośląskiego Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 13 dla Niewidomych i Słabowidzących im. Marii Grzegorzewskiej we Wrocławiu. Działamy od 1947 roku!

    English version About us [pdf]

    deutsch Über uns [pdf]